Trung Quốc đang bị bao vây trên Biển Đông?

Theo các nhà chính trị, các doanh nghiệp và nhiều học giả Mỹ, Trung Quốc cố tình định giá đồng NDT ở mức thấp hơn giá trị thực nhằm hỗ trợ lĩnh vực xuất khẩu, theo đó tạo ra thế bất lợi cho các nhà sản xuất của Mỹ. Một công trình nghiên cứu mới đây cho thấy không chỉ gây ảnh hưởng tới các nền kinh tế phát triển như Mỹ, chính sách tỷ giá của Trung Quốc còn có tác động không nhỏ tới các nền kinh tế đang phát triển phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu. Việc giữ cho tỷ giá NDT thấp dưới giá trị thực một cách có chủ ý là chính sách “biến hàng xóm thành ăn mày” (Beggar-Thy-Neighbor), tức là làm lợi cho mình bằng cách gây thiệt hại cho người khác, hoặc có thể hiểu là chính sách phá giá lợi mình hại người (chính sách “làm nghèo hàng xóm”), một chính sách ngoại thương liên quan đến việc phá giá cạnh tranh và gia tăng các rào cản bảo hộ thương mại mà một nước thực hiện nhằm thu lợi trước tổn thất của các đối tác thương mại, một sự phá giá đồng tiền nhằm gia tăng xuất khẩu với tổn thất thuộc về nước khác. Phá giá cũng có thể làm giảm lượng hàng nhập khẩu của một nước. Những kiểu phá giá như vậy thường dẫn đến các cuộc chiến thương mại. Để xác định mức độ ảnh hưởng của chính sách tỷ giá NDT với các nền kinh tế đang phát triển, các nhà nghiên cứu đã phân tích số liệu từ 124 nước xuất khẩu đang phát triển, 57 quốc gia nhập khẩu lớn và 6.000 sản phẩm trong thời gian từ năm 2000 đến 2008, quãng thời gian mà tỷ giá NDT tăng 30% so với USD cho thấy tỷ giá NDT càng tăng, “có thể tạo ra một lực đẩy mạnh cho xuất khẩu của các nước đang phát triển”.Bởi khi đó giá hàng hóa của Trung Quốc sẽ cao hơn và mất ưu thế cạnh tranh về giá so với hàng hóa của các nước đang phát triển càng xuất khẩu vào thị trường Mỹ.
Tương tự mối bận tâm của các nước đang phát triển, chính quyền của Tổng thống Barack Obama lo lắng khi chính sách của Trung Quốc không đi theo sự điều chỉnh bình thường của thị trường - đó là đồng tiền của những nền kinh tế đang nổi ngày một tăng giá, còn Trung Quốc thì ngược lại. Điều này gây ra sự bất bình đẳng trong cạnh tranh trên thị trường khiến Trung Quốc thu được rất nhiều tiền từ thặng dư thương mại cũng như dự trữ ngoại tệ. Tiền đổ vào Trung Quốc ngày càng nhiều bởi nước này bán được rất nhiều hàng trên khắp thế giới. 
IMF đã hối thúc Trung Quốc chấp thuận sự linh hoạt tỷ giá như một yếu tố hỗ trợ cân bằng tăng trưởng kinh tế toàn cầu và giúp chính Trung Quốc có sự tự chủ cao hơn trong việc đưa ra chính sách tiền tệ. Nhiều nước châu Âu cũng gây sức ép buộc Trung Quốc để đồng nhân dân tệ tăng giá, nhiều nước khác khi chứng kiến các gian hàng của họ ngập tràn hàng Trung Quốc cũng đã “kêu trời”. 
Trên lý thuyết, đồng NDT tăng giá sẽ khiến hàng hóa của Trung Quốc bán ra trên khắp thế giới tăng giá. Nếu giá tăng đều đặn, hàng hóa của nước khác sẽ trở thành lựa chọn mới của khách hàng. Nếu người tiêu dùng Trung Quốc có đồng NDT mạnh, họ sẽ nhập khẩu nhiều hơn, thặng dư thương mại Trung Quốc có thể biến thành thâm hụt thương mại. Trên thực tế, dù từ năm 2005 đến năm 2008, đồng NDT tăng giá 21% so với đồng USD, những bên mua hàng của thế giới, thông thường là công ty nước ngoài như Wal-Mart yêu cầu chi phí hàng hóa thấp và bên cung hàng vẫn ở mức thấp nhờ năng suất lao động tăng.
Các chuyên gia cho rằng thặng dư thương mại Trung Quốc có tính cấu trúc, đó là nói đến nguồn vốn giá rẻ và hoạt động đầu tư quá mức, sản xuất thừa và đẩy hàng đi xuất khẩu. Cải cách của Trung Quốc bao gồm xây dựng hệ thống an sinh xã hội tốt chứ không hẳn chỉ là để đồng NDT tăng giá, những chính sách trên là cần thiết để kích thích nhu cầu nội địa và hạn chế thặng dư thương mại tăng quá cao.
Dự trữ ngoại hối của Trung Quốc đã lên mức 3,2 nghìn tỷ USD, nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào trên thế giới và lớn gấp 3 lần dự trữ ngoại hối của Nhật Bản - nước đứng thứ hai về phương diện này. Phần lớn chuyên gia cho rằng khoảng 2/3 dự trữ trên đầu tư vào tài sản được định giá bằng USD. Trung Quốc là nước nắm giữ trái phiếu chính phủ Mỹ nhiều nhất, tính đến cuối tháng 6/2009, Trung Quốc nắm giữ ít nhất 776,4 tỷ USD nợ Chính phủ Mỹ.
Các chuyên gia cho rằng việc nắm quá nhiều tài sản USD đã mang đến cho Trung Quốc một công cụ ngăn Mỹ có thể yêu cầu bất kỳ sự thay đổi nào liên quan đến chính sách tỷ giá đồng NDT bằng việc đe dọa sẽ ngừng mua nợ và có thể bán đi số tài sản đang nắm giữ. Trung Quốc thực tế chưa bao giờ làm điều đó dù đã nhiều năm nay tuyên bố sẽ đa dạng dự trữ ngoại tệ. Trung Quốc lo lắng về gánh nặng nợ ngày một phình to của Chính phủ Mỹ, bởi đồng USD yếu khiến giá trị các khoản đầu tư vào tài sản Mỹ giảm. Ngoại trừ khả năng về một cuộc chiến thương mại, Trung Quốc sẽ không bao giờ bán tháo số tài sản của họ bởi điều này sẽ khiến thị trường chấn động và chỉ khiến số tài sản họ đang nắm giữ tiếp tục mất giá trị.
Trong cuộc gặp cấp cao mới đây với Phó chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Tổng thống Obama đã nói đến vấn đề đồng NDT như một trong những yếu tố khiến nước Mỹ lo lắng. Cuộc gặp này, cũng như những lời bình luận cứng rắn mà Phó tổng thống Mỹ Joe Biden đưa ra trước đó, cho thấy Mỹ vẫn tiếp tục chiến dịch 3 năm phản đối chính sách “biến hàng xóm thành ăn mày” của Trung Quốc và thuyết phục lãnh đạo Trung Quốc rằng Mỹ và thế giới cần đồng NDT mạnh hơn.               

Xuân Sơn 
(Theo báo chí Mỹ, Anh)